ابراهيم اصلاح عربانى

82

كتاب گيلان ( فارسى )

غيرمسكونى ، سدها ، اسكله‌ها ، پلها و نظاير آنهاست . توليدات كارگاهى شامل توليد آهن و فولاد ، منسوجات و پوشاك ، ماشين‌آلات و امثال آنها مىباشد . صنعت به معنى اخير در اين بررسى مورد توجه قرار گرفته است . تعريف سوم صنعت بسيار محدود است . در اين تعريف صنعت به كليهء فعاليتهائى اطلاق مىشود كه منجر به توليد يك « كالا » يا يك « خدمت » مشخصى شود ، مثل صنعت بيمه ، صنعت هواپيماسازى و همانند آنها . در اين معنى بجاست كه واژهء « رشتهء فعاليت » به كار گرفته شود . اين چكيده گرچه تصوير كلى و نسبتا روشنى از تقسيمات تعريفى صنعت بدست مىدهد ، اما براى ادامهء كار از يك سو نياز به ترسيم دقيق‌تر و تفصيلىتر مرزهاى صنعت داريم ، و از سوى ديگر ضرورى است كه بين تعاريف يادشده و تعاريف آمارهاى اقتصادى موجود ، تجانس كامل وجود داشته باشد . همسانى تعاريف و مفاهيم اقتصادى و آمارى صنعت در كشور ما مشكل عدم تجانس را از ميان برده است . تعاريف و گروه‌بنديهاى صنعت در كشور ما منطبق با تعاريف و گروه‌بنديهاى « طبقه‌بندى صنعتى استاندارد بين المللى فعاليتهاى اقتصادى » است . دفتر آمار سازمان ملل متحد در سال 1968 ميلادى براى طبقه‌بندى كليهء فعاليتهاى اقتصادى ، طبقه‌بندى و تعاريف استانداردى را به ملل عضو توصيه كرده است كه از سوى ايران و بسيارى از كشورهاى جهان رعايت مىشود . اين طبقه‌بندى ، « طبقه‌بندى صنعتى استاندارد بين المللى فعاليتهاى اقتصادى ناميده مىشود ( International Standard Industrial Classification of all Economic Activities ) و در نزد اهل فن به ( ISIC ) مشهور است . اين طبقه‌بندى كليهء فعاليتهاى اقتصادى را در 10 طبقه قرار داده و كدهاى « 0 » تا « 9 » را براى هريك از طبقات تعيين كرده است : 1 - كشاورزى ، شكار ، جنگلدارى و ماهيگيرى 2 - استخراج معادن 3 - توليدات كارخانه‌اى 4 - برق ، گاز و آب 5 - ساختمان 6 - فروش ، هتلدارى ، رستوران و كافه‌دارى 7 - حمل‌ونقل ، انباردارى ، ارتباطات و مخابرات 8 - خدمات مالى و بيمه ، ملكى و تجارت 9 - خدمات اجتماعى و شخصى 10 - فعاليتهاى نامشخص از مجموعه طبقات دهگانه فوق ، فقط « كد 3 » يعنى « توليدات كارگاهى » يا « Manufacturing Industry » را ما صنعت مىناميم و مورد بررسى قرار مىدهيم . تعريف و گروه‌بندى صنعت كارگاهى براى رعايت كوتاه‌نويسى ، به صنعت كارخانه‌اى يا كارگاهى ، از اين پس ، « صنعت » مىگوئيم . صنعت ، ( كد 3 ( ISIC ، شامل كليهء فعاليتهايى است كه منجر به تغيير فيزيكى يا شيميايى مواد و اجسام مختلف و تبديل آنها به محصولات جديد مىگردد ، اعم از اينكه اين تغييرات به وسيلهء دست يا ماشين ، در كارخانه‌ها يا در منازل انجام گيرد . صنعت به 9 « گروه عمده ، توليدى » با كدهاى « 31 تا 39 » تقسيم مىشود به هريك از اين گروههاى عمده ، توليدى در متون اقتصادى و آمارى كشور ما « صنايع » گفته مىشود : 31 - صنايع مواد غذايى ، آشاميدنى و دخانيات 32 - صنايع نساجى ، پوشاك و چرم 33 - صنايع چوب و محصولات چوبى 34 - صنايع كاغذ و مقوا و چاپ و انتشار 35 - صنايع شيميايى ، نفت ، زغال‌سنگ ، لاستيك و پلاستيك 36 - صنايع محصولات كانى غيرفلزى بجز نفت و زغال‌سنگ 37 - صنايع توليد فلزات اساسى 38 - صنايع ماشين‌آلات ، تجهيزات و ابزار و محصولات فلزى 39 - صنايع متفرقه با توجه به تقسيم‌بندى فوق و بر اساس اينكه توليد كالاهاى صنعتى در كارخانه‌ها يا منازل به عمل مىآيد ، واحدهاى توليدى را در 2 بخش « صنعت خانگى » و « كارگاههاى صنعتى » قرار داده‌ايم و هريك را جداگانه بررسى كرده‌ايم . بعلاوه چون كارگاههاى بزرگ صنعتى سهم نسبى نسبتا بالايى در توليدات صنعتى استان داشته‌اند ، شايسته‌تر ديديم كه توجه ويژه‌اى بدان مبذول داريم ، از اينرو ، بررسى كارگاههاى صنعتى را در بخش كارگاههاى كوچك صنعتى و كارگاههاى بزرگ صنعتى انجام داده‌ايم . صنعت خانگى استان گيلان به فعاليتهاى توليدى اعضاء خانوار كه در محل سكونت خود به منظور كسب درآمد صورت مىگيرد ، صنعت خانگى گفته مىشود . صنعت خانگى داراى ويژگيهاى زير است : 1 - يك يا چند نفر از اعضاء خانوار عامل توليد باشند . 2 - يك يا چند نوع كالا توليد كنند . 3 - توليد براى كسب درآمد باشد . 4 - توليد در محل سكونت اعضاء خانوار به عمل آيد . 5 - توليد در طول سال به‌طور نامنظم صورت گيرد . 6 - فعاليت توليدى جزء حرفه اصلى اعضاء مذكور نباشد . بر اساس معياريهاى مذكور فوق ، از 735 ، 415 خانوار گيلانى در سال 1365 ، تعداد 9768 خانوار ، داراى صنعت خانگى بوده‌اند . بيش از 4 / 4 خانوارهاى داراى صنعت خانگى در مناطق روستايى و كمتر از 3 / 3 در مناطق شهرى سكونت داشته‌اند . « 1 » بررسى تركيب صنعت خانگى استان گيلان نشان مىدهد كه رايج‌ترين صنعت خانگى استان دوزندگى و بافندگى پوشاك است . اين صنعت خانگى با 7 / 52 درصد بزرگترين سهم را در صنعت خانگى استان دارد . دومين صنعت خانگى مهم ، توليد مواد غذايى است . حدود 2 / 17 درصد صنعت خانگى استان در رشته توليد مواد غذايى است . سومين مقام را در صنعت خانگى سبد و

--> ( 1 ) . مركز آمار ايران ، سرشمارى عمومى نفوس و مسكن ، مهرماه 1365 ، استان گيلان ، جدول ف ، صفحهء 13 .